24 uur per dag balanceren

25-04-2019

Wat komt er allemaal kijken bij het balanceren van een grote gasportfolio? Veertien dispatchers werken dag en nacht aan deze verantwoordelijke taak.

Het balanceren van een grote gasportfolio is geen sinecure. Bij GasTerra werken veertien dispatchers in ploegendienst. Zij zijn, 24 uur per dag, verantwoordelijk voor nakomen van de gas in- en verkoopverplichtingen van GasTerra en het in balans houden van de gasportfolio van GasTerra.

Hoe gaat dat eigenlijk in zijn werk? We vragen het aan Steven Neijenhuis, commercial dispatcher. Steven werkt bijna acht jaar als dispatcher bij GasTerra en heeft vele ontwikkelingen meegemaakt op het gebied van gasportfolio balanceren.

Waar komt het gas vandaan?

"GasTerra koopt haar gas uit de kleine velden, Groningen, TTF (handelshub) en import, meestal  ga ik in een voorbeeld uit van een offshore scenario. Gas dat wordt gewonnen op de Noordzee, wordt via een pijpleiding naar de wal getransporteerd en komt daar het netwerk van Gasunie binnen. Gasunie, in vakjargon de TSO (Transmission System Operator) genoemd, zorgt voor het nationale transport van het gas naar onze klanten. Gas bestemd voor buitenlandse klanten wordt op de grens weer overgedragen aan de TSO van dat betreffende land."

En hoe weten we hoeveel gas er op welk moment stroomt?

"GasTerra, in transporttermen ook wel ‘shipper’ genoemd, heeft de afspraak met de TSO dat er een balans moet zijn tussen het gas dat het netwerk binnenkomt en gas dat het netwerk verlaat. Het systeem moet natuurlijk voor alle gebruikers op de juiste druk blijven.

Om aan te geven hoeveel gas er getransporteerd moet worden, wordt er tussen de verschillende shippers in een land en de betreffende TSO veel gecommuniceerd. Dat gaat via edigasberichten; dit zijn gestandaardiseerde berichten waar in per uur wordt aangegeven:

  • hoeveel  gas het netwerk binnenkomt of verlaat in kWh/h;
  • van wie het gas afkomstig is;
  • voor wie het bestemd is;
  • de locatie waar het gas het netwerk binnenkomt of verlaat.

Op deze manier weet de TSO exact hoeveel gas GasTerra vervoerd wil hebben vanuit zijn portfolio. De persoonlijke balans van een shipper wordt POSPortfolio Onbalans Signaal, genoemd. Naast GasTerra zijn er natuurlijk nog meer shippers die hun gas vervoerd willen hebben in Nederland, deze shippers zijn ook allemaal verplicht hun portfolio in balans te houden, gas erin is gelijk aan gas eruit."

De TSO houdt het overzicht?

"Ja, de TSO krijgt alle edigasberichten, voegt deze samen en heeft het overzicht. De TSO houdt het systeem in de gaten om te zien dat er elk uur evenveel gas het systeem in- en uitgaat. Alle Portfolio Onbalans Signalen bij elkaar opgeteld, noemen we in vaktermen het SBS (Systeem Balans Signaal). 

Als alle shippers hun eigen portfolio goed balanceren is er geen ‘onbalans’. Wordt er per saldo tevéél gas ingevoed door alle shippers dan is de SBS ‘long’, bij te weinig gas in het net dan noem je de SBS ‘short’. De shippers zijn dus gezamenlijk verantwoordelijk voor de balans van het netwerk (SBS). Er is voldoende bandbreedte om de balans goed te houden."

Een POS kan dus positief of negatief zijn, maar moet je eigen portfolio niet precies in balans zijn?

"Gedurende de gasdag mag je gebruikmaken van de flexibiliteit/buffer van het gasnet, ook wel Linepack Flexibility Service genoemd. Echter om  06:00 uur, als de gasdag begint, word je afgerekend op je onbalans. Tegenwoordig is er veel geautomatiseerd en kunnen we rechtstreeks, realtime, meekijken met de TSO naar de balanspositie. Dan kun je zien hoe goed of we long of short dreigen te gaan."

"In onderstaande twee grafieken zie je de POS en de SBS vanaf 01:00 uur tot de volgende nacht 01:00 uur. Je ziet hier duidelijk dat we met onbalans te maken hebben en dat die 24/7 gecorrigeerd moeten worden."

Portfolio Onbalans Signaal (POS)

Portfolio Onbalans Signaal (POS)

Systeem Balans Signaal (SBS)

Systeem Balans Signaal (SBS)

Wat gebeurt er bij een onbalans in het systeem?

"Het kan voorkomen dat er zoveel onbalans gecreëerd wordt door de shippers dat de TSO maatregelen moet nemen om de druk op peil te houden in het systeem en daarmee de leveringszekerheid te waarborgen. De TSO heeft dan het recht op een WDBA, een Within Day Balancing Action. De TSO heeft bij een WDBA de mogelijkheid om gas in te kopen of te verkopen op kosten van de veroorzakers die dat gas dan (pro-rata) toegewezen krijgen. Op een virtuele hub, in dit geval Ice Endex, wordt dit gas gekocht of verkocht.  De prijs van het gas wordt bepaald door de aanbieders op de markt."

Je kunt dus beter je eigen portfolio goed in balans houden?

"Ja, om niet één van de veroorzakers te zijn en voor de kosten op te draaien, is het van belang om je eigen portfolio in balans te houden. Bij GasTerra wordt dit gedaan door het CDC, oftewel het Commercial Dispatching Centre. We maken daarbij gebruik van diverse middelen zoals gasbergingen, het Groningenveld en handelshubs, de zogenoemde virtuele handelsplaatsen.

Elk uur wordt de balans opgemaakt en daar waar nodig bijgestuurd. De middelen die ingezet worden zijn van te voren vastgelegd in een plan. In dit dynamische plan wordt via een prioriteitenstelling aangegeven welke middelen ingezet mogen worden en tegen welke prijs. Daarnaast is ook de inzetsnelheid van het middel bepalend. Deze prioriteitenstelling wordt gedaan door de afdeling Optimalisatie & Planning.

Een goede samenwerking met de collega’s dus?

"Jazeker, niet alleen met de dispatchers onder elkaar, maar ook een brede samenwerking en communicatie met de afdeling Planning & Optimalisatie is belangrijk. Elke ochtend worden tijdens de morningcall alle belangrijke zaken en actualiteiten doorgesproken, wat er voor de dag gepland is, hoe warm of koud het gaat worden, maar ook de ontwikkelingen in de verschillende netwerken en op prijsgebied. Dispatchers, traders en Planning & Optimalisatie zorgen daarmee voor een goede balans.”