Speech : Franse kernenergie en Nederlands aardgas

Op 11 januari vond in het Huis Clingendael te Den Haag een Nederlands-Frans seminar plaats over energiemarkten en –beleid. GasTerra-CEO, Gertjan Lankhorst, sprak daar in aanwezigheid van Franse en Nederlandse vertegenwoordigers van politiek, bestuur en bedrijfsleven over de onmisbaarheid van (aard)gas in de huidige en toekomstige energiemix. Hij pleitte voor de verdere integratie van Europese markten en de noodzaak van specialisatie per land.

Een verkorte versie van de speech:

Dames en heren,

Het afgelopen jaar heb ik bij verschillende gelegenheden over de plaats van gas in de toekomstige energievoorziening gesproken. Dat is te begrijpen. Het energievraagstuk is namelijk meer dan ooit een hot topic. Er wordt wereldwijd intensief over gedebatteerd. Natuurlijk ook in het kader van de gevreesde klimaatverandering maar beslist niet alleen. Behalve een milieukwestie is energievoorziening immers eerst en vooral een schaarste- en dus een economisch verhaal.

Nu we het hier toch over hebben. Hoe schaars is energie eigenlijk? U kent die verhalen over peak oil wel. Hier in Nederland klinken regelmatig waarschuwingen over de slinkende gasvoorraden. Welnu, ik kan deze pessimisten geruststellen. Er is meer dan genoeg. Dat geldt voor alle brandstoffen, maar in het bijzonder voor aardgas. Door nieuwe vondsten maar ook door de technologische ontwikkelingen van de afgelopen jaren zijn de commercieel winbare voorraden enorm toegenomen. Kenners hebben het over een gas glut. Big Oil is toenemende mate ook Big Gas. De onheilsprofeten in Nederland moet ik ook teleurstellen: ja, de Nederlandse voorraden slinken. Natuurlijk doen ze dat, maar nee, het is nog lang niet op.

Dit is uitstekend nieuws, want we kunnen voorlopig helemaal niet zonder aardgas. We hebben het nodig om in de transitie naar een echt duurzame energievoorziening nu en straks in onze groeiende energiebehoefte te voorzien en klimaatdoelstellingen te realiseren.

Dames en heren,

U moet aan mijn krachtige pleidooi voor aardgas in de energiemix overigens niet de indruk overhouden dat ik andere energiebronnen veronachtzaam. Ik besef namelijk heel goed dat deze even onmisbaar zijn in een wereld die zich economisch steeds verder ontwikkelt en hongert naar steeds meer energie. We moeten alle zeilen bijzetten om voldoende te produceren: door voortgezette winning van fossiele brandstoffen en het zoeken naar nieuwe voorraden, door inzet van kernenergie, door het verduurzamen van de energievoorziening, door verstandiger, efficiënter met energie om te gaan en – last but not least – door nieuwe technologie te ontwikkelen.

Ik zeg er meteen maar bij dat ieder land zich niet tegelijkertijd op al deze mogelijkheden moet storten. In Europa hebben we te maken met verschillende landen die zich naar hun mogelijkheden en voorkeuren hebben gespecialiseerd. Daar moeten ze gebruik van maken. Ik zal dit standpunt verduidelijken aan de hand van een klein voorbeeld uit een geheel andere sector dan energie.

Nederlanders die Frans leren, horen het al tijdens de eerste les: ‘En France on n’a pas de pétrole, mais on a beaucoup de vin!’. Die wijn drinken de Fransen zoals bekend niet allemaal zelf op; het meeste wordt geëxporteerd. Nederlanders daarentegen produceren weinig wijn. Daar is ons koele en grijze zeeklimaat onder meer debet aan. Dus importeren wij volop Franse wijn (en andere wijn, moet ik eerlijkheidshalve bekennen). We zijn hier echter heel goed in het kweken van een ander landbouwproduct: bloemen. Die gaan de hele wereld over, ook naar Frankrijk. Ziedaar de wederzijdse voordelen van specialisatie.

De afwezigheid van olie en gas bracht Frankrijk er vanaf de eerste oliecrisis in de jaren zeventig toe om volop in kernenergie te investeren. Ondanks de weerstand tegen kernenergie in andere delen van Europa heeft het land dit tot op de dag van vandaag volgehouden. Het is een succesverhaal, want uiteindelijk zijn al die kerncentrales de Franse wijn van de Europese energiesector geworden. Frankrijk exporteert elektriciteit uit kernenergie. En Nederland? Dat heeft zich sinds de ontdekking van het grote gasveld in Slochteren bij uitstek tot het aardgasland van Europa ontwikkeld. Ik zei u al dat we na vijftig jaar nog steeds zoveel aardgas hebben, dat we niet alleen in onze eigen behoefte kunnen voorzien, maar ook volop gas blijven exporteren naar de ons omringende landen, waaronder Frankrijk.

Het vreemde nu is dat het aardgasland Nederland kerncentrales wil gaan bouwen. Ik heb noch praktische, noch principiële bezwaren tegen kernenergie, maar ik vind het wel merkwaardig dat we dat juist hier willen doen. We werken al enkele jaren aan een geïntegreerde Europese energiemarkt. Elektriciteit en gas stromen in toenemende alle kanten op, gehoorzamend aan de wetten van de vrije markt. Dan is het toch raar om nog een nationale energiepolitiek te blijven voeren die gebaseerd is op verouderde denkbeelden van zelfvoorziening? Naar mijn mening is de weg voorwaarts gelegen in het integreren van de Europese energiemarkt.

Europa, mijne dames en heren, is al lang geen optelsom van lidstaten meer. De grote Charles De Gaulle verzette zich tegen een Europa der Bureaucraten. Hij stelde er een Europa der Vaderlanden tegenover. Dat, weten we nu, was hierop echter niet het juiste antwoord. Toenemende vrijhandel en globalisering hebben Europa gedwongen de interne grenzen steeds verder te laten vervagen. Sinds Jacques Delors leiding gaf aan de creatie van een echte interne markt is een unitair economisch systeem ontstaan, met een vrij verkeer van goederen, diensten en mensen, waarin het vrije spel der marktkrachten de hoofdrol speelt. De politici van de lidstaten en de Eurocraten in Brussel moeten hierin vooral een regulerende, faciliterende en coördinerende functie vervullen. Ze moeten weerstand bieden aan de neiging om op de stoel van ondernemers te gaan zitten. De tijd van het centralisme en Colbertisme ligt echt achter ons. Economisch en politiek hebben wij een Europa der Vrije Markten nodig. Het Europa der Vaderlanden reserveer ik graag voor de maatschappij en de cultuur.

Voor dat Europa der Vrije Markten levert gas ons tot slot een mooie metafoor. Ooit werd het lokaal geproduceerd; later werd het geëxporteerd door landen met voorraden; nu wordt het door alle landen geëxporteerd en geïmporteerd, zowel door landen die over eigen voorraden beschikken als door degenen die het zonder moeten doen. In het besef dat aardgas een stevige positie in de toekomstige energiemix moet en zal hebben, in de wereld, in Europa, in Frankrijk en in Nederland.

Dank u wel.